LİDERLİK VE ÖZELLİKLERİ
Yaratılıştan günümüze insanlar için toplu halde yaşamak kaçınılmaz bir mecburiyettir. Toplum halinde yaşayan insanların, hem kendi aralarındaki düzeni, hem de diğer toplumlarla aralarındaki düzeni sağlayacak bir düzenleyiciye ihtiyaçları vardır. Bu düzenleyici; insanlardan biri olmalı ve diğer insanlara bilgisi, becerisi, otoritesi ile yön vermelidir . Halkın başında bir liderin bulunması aklen ve naklen zarurettir . Toplumlar bu insanlara Lider adını vermekte ve ardından gitmektedir.
Farabî, Lideri “Reisi Evvel“ diye tarif etmiştir. Yani başkasından emir almayan kişi liderdir. Lider, insanların içerisinde bilgi ve tecrübe bakımından diğerlerinden üstün olan kişidir. Lider; toplumu düzene sokan kişidir. Lider; gurubuna rehber olan, belirlenen hedeflere gurubunu yönelten ve harekete geçirendir. Lider; gurubunun gücünü en iyi kullanan, bilgi ve becerileri uzlaştırabilen, gurubun istek, amaç ve beklentilerini şahsında toplayan kişidir. Lider; yönettiği insanları en kısa yoldan, sağlıklı ve emniyetli bir şekilde hedefe ulaştıran kişidir.
İnsanlar birçok özellikleriyle birbirinden farklılık gösterdikleri gibi liderler de birbirlerine benzemezler. Ancak hizmet etmek isteyen, sorumluluk sahibi liderler zekâları, doğrulukları, cömertlikleri, kararlılık ve cesaret gibi özellikleriyle birbirinden ayrılırlar. Toplumunu tanımayan, onların örf-adet ve geleneklerini bilmeyen, toplumun nabzını tutamayan ve hassasiyetlerini tespit edemeyen kişiler lider olamazlar. Liderlik her şeyden evvel bir arzu ve istek meselesidir. Liderlik arzusu taşımayan kişi etrafındakiler tarafından ne kadar zorlanırlarsa zorlansınlar lider olmaktan uzaklaşacaklardır. Liderlik arzusu beraberinde Sabrı da getirir. Çünkü lider çıktığı bu yolda inişler ve çıkışların, vefasızlık ve ihanetlerin, ödemesi gereken bedellerin olduğunu bilir ve bunlara hazırlıklı olur. Daha da zor olanı inandığı davasını bizzat yaşamak, istikamet ve istikrar göstermek ve çok çalışmaktır.

LİDERDE BULUNMASI GEREKEN ÖZELLİKLER
Hz. Muhammed (s.a.v)e göre lider ;“kıyamet günü Allah’a insanların en sevgilisi ve en yakını adaletli devlet başkanıdır” buyurarak, liderlerdeki en önemli özelliğin Adil olmak olduğunu belirtmiştir. Adalet herkese ve eşit olarak uygulandığı takdirde mülkün temeli olacaktır. Adaletin ölçüsünün en güzel örneğini de “bu el, kızım Fatma’nın eli dahi olsa kesilecektir” buyurarak ortaya koymuştur.
Atilla’ya göre lider; milletine bağlı, cesaret sahibi, güçlü arzuları ve hedefleri olan, duygusal ve fiziksel olarak güçlü, sezgisi ve tahmin yeteneği gelişmiş, kararlı ve ısrarcı, zamanlamayı iyi yapan, rekabetçi, özgüven sahibi, güvenilir ve etrafındakilerin iyi yetişmesi için gayretli olmalıdır.
Yusuf Has Hacib’e göre lider; iyiliği karşılıksız bırakmayan ve insanların en iyisidir. Cömerttir, yardımseverdir ve adildir. İnsanlara faydalı olandır. Merhametli olandır. İnsanların sevinci uğruna canını feda edendir. Hayâ sahibi olandır. İşine içten bağlı olandır .
Farabi’ye göre lider; organları mükemmel ve sağlıklı, anlayışı kuvvetli, sağlam bir hafızaya sahip, uyanık ve zeki, ikna kabiliyetine sahip, eğitim ve öğretime düşkün, nefsi arzularına yenik düşmeyen, cesur, doğruyu ve doğru kişileri seven, cömert, adaletli ve adalet ehline seven kişidir .
Timur Han’a göre lider; başkalarının görüşlerinden faydalanan, adaletli olan, emir ve yasaklarında sebat gösteren, verdiği karardan dönmeyen, emrine karşı gelenleri cezalandıran, devlet işini yabancıların eline bırakmayan, etrafındaki insanları iyi tanıyan kişidir.
Büyük liderlerin yukarıda sayılan özelliklerin dışında amacına ve ülküsüne ulaşmak, savunduğu davayı hedefine götürebilmek için kuvvetli bir inanca sahip olması gerekir. Hem davasına hem de davasının başarıya ulaşacağına inanmalıdır. Türk tarihinde Sultan Alparslan’ın Malazgirt Savaşında “şimdi karşınızda sultan yoktur, ben de sizlerden birisiyim. Şehit olursam beni elbisemle gömün” demesi, yine Yavuz Sultan Selim Han’ın İran seferinde orduda baş gösteren yılgınlık ve çatlak sesler üzerine “isteyen karılarının yanına gitmekte serbesttir. Ben tek başıma düşmanla çarpışırım” diyerek atını sürmesi lider olan kişinin yiğitlik, cesaret, kararlılık ve davasına ölümü pahasına sadakat göstermeleri en önemli özellikleri olarak ortaya çıkmaktadır. Bir başka önemli özellik de liderin teşkilatçı olmasıdır. Bir diğer özelliği de hem dinimiz İslam’ın tavsiyesi hem de Türk devlet geleneği olan istişare geleneğini uygulamasıdır.
Büyük liderler kendisi ve yakınlarından evvel milletin geleceğini düşünürler. Abdülhamid Han, kendisine Ford şirketi tarafından bir araba hediye etmek istediğini söyleyen kişiyi sarayın penceresinin önüne getirir ve ona sokakta koşuşturan kalabalığı göstererek “bakın benim tebaam atla, paytonla ve yaya gezerken ben sizin hediye edeceğiniz arabaya binemem” diyerek hediyeyi reddeder. Yusuf Has Hacib bu konuda hükümdara şöyle seslenmektedir; “memlekette bir kimse bir gece aç kalırsa onun hesabını Tanrı sana soracaktır gözünü aç. Ey hakim hükümdar güneş gibi parla, halk senin sayende bol yiyecek ve içeceğe kavuşsun. Tanrı senin boynuna bir emanet yüklemiştir, hükümdarın tebaası da zengin olmalıdır” diyerek hükümdar Tanrı katında sorumlu tutulmuştur. Yani devlet halk için vardır ve ona hizmet edecektir. Osmanlı Devleti’nin kurucusu olan Osman Gazi oğluna şöyle vasiyet etmiştir; “nerede bir ilim ehlini duyarsan ona rağbet ve istikbal göster. Yumuşak davran, âlemi adaletinle şenlendir. Memleket işlerini noksansız gör.”
Kısaca rahat yaşayan değil, rahat ettiren, yiyen değil yediren, somurtan değil, gülümseyen, azarlayan değil, dinleyen, ahlaklı, dürüst, bilgili, işi ehline veren, çevresini iyi tanıyan, hak ve adalet ölçülerinden ayrılmayan, dinlemesini bilen, eleştirilmekten korkmayan, samimi, insanların rızasını, hoşnutluğunu esas alan liderler her alanda devletini ve milletini yüceltmişler ve başarı sağlamışlardır.

İbn Haldun: Mukaddime.

Maverdi: El-Ahkamu’s-Sultaniyye.

Yusuf Has Hacib: Kutadgu Bilig.

Bayraktar Bayraklı: Farabi’de Devlet Felsefesi.